W dniach 22–24 stycznia 2026 roku w Toruniu odbyła się szósta edycja konferencji Textus et Pictura, gromadzącej badaczy rękopisów średniowiecznych z całej Polski, organizowanej przez Wydział Sztuk Pięknych i Bibliotekę Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu we współpracy z Instytutem Historii Nauki PAN. Obrady toczyły się wokół zagadnienia rękopisów w uzusie sakralnym. Przedstawione referaty koncentrowały się na komplementarnych aspektach historii książki: na warstwie liturgicznej, muzycznej, dekoracyjnej i tegumentologicznej omawianych kodeksów. Wśród przedstawionych zabytków znalazły się m.in. pergaminowe Biblie ze zbiorów Biblioteki i Archiwum Krakowskiej Kapituły Katedralnej, homiliarze znajdujące się w kolekcji Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu, rękopis związany z cystersami kołbackimi, zawierający teksty chronologiczne i historiograficzne, kodeksy z przekazami objawień Doroty z Żagania czy Modlitewnik Zygmunta Starego (pełny program wraz z zeszytem abstraktów dostępne są na stronie organizatora konferencji: https://textus-et-pictura.umk.pl/).
Wyniki badań zaprezentowali również członkowie zespołu manuscripta.pl.
Jerzy Kaliszuk, wychodząc od przedstawienia propozycji definicji księgi sakralnej, zaprezentował wyniki badań nad motywem świętowania niedzieli w kazaniach zawartych w rękopisie znajdującym się obecnie w zbiorach Biblioteki Narodowej w Warszawie. Rękopis pochodzący z pierwszej połowy XV w. trafił do obecnego miejsca przechowywania za pośrednictwem Biblioteki Seminaryjnej w Pelplinie najprawdopodobniej z Elbląga. Na podstawie zawartych w nim wzmianek może być łączony z elbląskim klasztorem dominikanów. Co więcej egzempla zawarte w kazaniach przedstawiają osobiste doświadczenia autora, stanowiąc szczególny przypadek średniowiecznego ego-dokumentu.
Mateusz Marszałkowski w referacie przygotowanym we współpracy z Piotrem Ziółkowskim (Instytut Sztuki PAN) przedstawił analizę antyfonarza L 10 ze zbiorów Biblioteki Diecezjalnej w Pelplinie. Zarówno cechy dekoracji, jak i zawartość liturgiczna i zapiski proweniencyjne pozwalają na dopatrywanie się związku tego kodeksu z rękopisami L 19 i poniekąd L 2, również znajdującymi się obecnie w zbiorach pelplińskich. Kodeks mógł być używany w jednym z kościołów toruńskich – prawdopodobnie kościele świętojańskim. Nowożytne sygnatury, które odnaleźć można na wewnętrznych stronach wszystkich trzech kodeksów (zob. fotografie poniżej) wskazują, że wszystkie one przynajmniej od pewnego momentu należały do jednej kolekcji.
Paulina Pludra-Żuk omówiła grupę kodeksów w nietypowym formacie folio fracto zawierających tekst Aurory – metrycznej Biblii autorstwa Piotra Rigi (na fotografii obok karta pochodząca ze zbiorów The Robertson Davies Library at Massey College w Toronto). Zarówno charakterystyczny format kodeksów, jak i cechy układu strony w połączeniu z charakterem tekstu wskazują, że utwór stanowić mógł element lektury wspólnotowej. Metryczna forma tekstu i formułowane w nim moralne podsumowania treści biblijnej, które mogły funkcjonować niezależnie jako maksymy moralne, wpisują się w zestaw cech tekstów zazwyczaj czytanych w refektarzach.
Konferencję zakończył pokaz piętnastowiecznego graduału obecnie znajdującego się w zbiorach Muzeum Diecezjalnego w Toruniu, a historycznie związanego najprawdopodobniej z toruńskim kościołem farnym św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty (sygn. MDT-K-003). Mateusz Marszałkowski przedstawił powiązania łączące kodeks toruński z dwoma rękopisami: graduałem L 2 ze zbiorów pelplińskich oraz fragmentem antyfonarza Akc. 7889 z Biblioteki Gdańskiej PAN (zob. tutaj). Gdański fragment jest bowiem częścią graduału L 2, który to natomiast – z pewnym prawdopodobieństwem – można łączyć z toruńskim zabytkiem w dwutomowy komplet.
Uczestnicy pokazu mieli okazję zapoznania się także z jeszcze jednym ciekawym wątkiem rękopiśmiennym w zbiorach Muzeum Diecezjalnego – pergaminowymi paskami wzmacniającymi szycia szat liturgicznych, widocznymi obecnie w miejscach uszkodzenia nici.